ادعای سرجمع یا Global Claim ، یک درخواست جبران خسارت از سوی یک طرف درگیر در قرارداد در خصوص اقدامات ناشی از نقض عهد از سوی طرف دیگر است، اما ارتباط مستقیم بین خسارت وارد شده و علل دقیق و مشخص بروز خسارت تعیین نشده است.
دلیل این موضوع میتواند عدم امکان ایجاد ارتباط بین خسارت و علل باشد، یا به دلیل پیچیدگی و محدودیت زمانی، منافع طرفین درگیر و یا علل دیگر.
به دلیل عقب ماندگی دانش تخصصی مدیریت دعاوی در کشورمان از دنیا، مفهوم ادعای سرجمع در ایران خیلی شناخته شده نیست و به صورت متداول مورد استفاده قرار نمیگیرد. اما این موضوع با عناوین دیگر و به صورت تجربی در محاکم قضایی مطرح و آرای متعددی صادر شده است. نمونه های موضوعی که در رابطه با ادعای سرجمع در کشور ما رای صادر شده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- درخواست پرداخت خسارت تاخیر مجاز یا تطویل پروژه به دلیل مجاز شدن تاخیرات با روشهای محاسبه شده در بخشنامه های شماره 5090 و 1300.
- درخواست پرداخت خسارت تاخیر مجاز به دلیل مجاز شدن تاخیرات به دلیل کرونا، سیل، زلزله و..
- تمدید زمان پروژه به تناسب حجم تغییرات مالی رخ داده در پروژه.
- درخواست خسارت تطویل زمان پروژه براساس ضریب بالاسری پروژه
- و موارد متعدد دیگری که به دلیل عقب ماندگی دانش و تخصص در این حوزه، متاسفانه شاهد صدور آرای عمدتا غیرمنصفانه در محاکم قضایی کشور هستیم.
پرسشی که در ادامه مطرح میشود این است که رویه مناسب برخورد با دعاوی سرجمع چیست؟
در پاسخ به این سوال میتوان گفت هزینههای ناشی از دعاوی سرجمع یا همان Global Claims میتوانند قابل پرداخت باشند، مشروط بر اینکه سه مؤلفه زیر به ترتیب و همگی پاسخ داده شوند.
1- مسئولیت (Liability): یعنی چه کسی مسئول ایجاد خسارت است؟
2- رابطهی علّی (Causation): چگونه به صورت دقیق میتوان خسارت را به علت خسارت مرتبط کرد؟
3- آسیب وارده (Resultant Injury): آسیب وارده براساس چه روشی محاسبه میشود و میزان دقیق آن چقدر است؟
در ادامه به معرفی و بررسی برخی آرای صادره درخصوص دعاوی سرجمع میپردازیم. در هر مورد، عنوان خواسته، سال مطرح کردن، شرح خواسته و علت رد یا پذیرش ارائه شده است.
جدول 1: نتایج بررسی آن دسته از پرونده ها که دعاوی سرجمع در آنها رد شده است.
| مشخصات پرونده | دلیل رد | تشریح خواسته |
| Watt Plumbing, Air Conditioning and Elec., Inc. v. Tulsa Rig, Reel and Mfg. Co. (1975) | نقض قرارداد تلقی نشد، زیرا اصلاحات قراردادی بخشی از قرارداد محسوب شده و طرفین آن را پذیرفته بودند. | پیمانکار ادعای نقض قرارداد بهدلیل تغییرات بیش از حد را مطرح کرده بود. |
| Dyson and Co. (1978) | مفاد قرارداد، ادعاهایی فراتر از تغییرات قبلی را مجاز نمیدانست. | افزایش ۱۹٪ در مبلغ قرارداد به دلیل صدور ۳۹ دستور تغییر. |
| Pittman Constr. Co. v. United States (1983) | تغییرات منجر به تغییر اساسی در قرارداد نشدند. | افزایش ۱۲٪ در مبلغ قرارداد به دلیل ۲۰۶ دستور تغییر؛ افزایش ۱۰٪ در مدت زمان پروژه. |
| Central Mechanical Constr. (1986) | پیمانکار حق خود را برای مطالبه هزینههای آثار تجمعی محفوظ نگه نداشته بود. | در دستورات تغییر، عبارات اسقاط حق (Release Language)وجود داشت. |
| Freeman-Darling, Inc. (1989) | تغییرات انجامشده به سطحی نرسیدند که تغییر اساسی در قرارداد ایجاد شود. | تعداد زیادی دستور تغییر صادر شده بود. |
| Triax Co. v. United States (1993) | هیچگونه اثباتی از ارتباط علّی بین تغییرات متعدد و افزایش هزینه ارائه نشد. | دادگاه اثر تغییرات بر بهرهوری نیروی کار را پذیرفت، اما مدرک کافی برای ارتباط علّی وجود نداشت. |
| The Appeal of Gulf Coast Trading Co. (1994) | عدم ارائه اثبات برای وجود رابطه علّی. | شرایط غیرمنتظره کارگاهی و کاهش نرخ تولید. |
| Southwest Marine, Inc. (1994) | نبود تغییر اساسی در قرارداد و ضعف در اثبات ارتباط علّی. | در طول پروژه، ۲۰۲ دستور تغییر صادر شد. |
| Dawson Constr. Co. (1993) | عدم اثبات رابطه علّی. | تعداد زیادی دستور تغییر صادر شده بود. |
| Centex Bateson Constr. Co., Inc. (1998) | عدم اثبات رابطه علّی. | هیئت داوری پذیرفت که آثار تجمعی قابل مطالبهاند، اما صرف وجود دستورات متعدد تغییر برای اثبات کفایت نمیکند. |
| The Appeal of Coates Industrial Piping, Inc. (1999) | عدم اثبات ارتباط علّی بین تغییرات و کاهش بهرهوری نیروی کار. | تأخیر در مجوزها و نواقص طراحی؛ ۱۵۷ درخواست اصلاح قرارداد (COR). |
| Fru-Con Constr. Corp. v. United States (1999) | پیمانکار نتوانست با درجه اطمینان کافی رابطه علّی و میزان کاهش بهرهوری را اثبات کند. | ادعای کاهش بهرهوری ناشی از شرایط کارگاهی متفاوت و آبوهوای نامساعد غیرعادی. |
جدول2: نتایج بررسی آن دسته از پرونده ها که دعاوی سرجمع در آنها تایید شده است.
| پرونده | دلیل پذیرش | تشریح خواسته |
| Electronics and Missile Facilities v. United States (1969) | کاهش بهرهوری ناشی از تغییرات در عملیات خاکی | ابتدا توسط هیئت داوری ادعا رد شده بود |
| Litton Systems, Inc., Ingalls Shipbuilding Division (1978) | تغییرات مکرر موجب تغییر اساسی در قرارداد شدند | افزایش ۵۸٪ در مبلغ قرارداد بهدلیل دستورات تغییر |
| Coley Properties Corp. v. United States (1979) | اجرای کارهای تغییرنیافته بهصورت ناهماهنگ بهدلیل دستورات متعدد تغییر | تأثیر کارهای تغییر یافته بر کارهای تغییرنیافته |
| C. Norman Peterson Co. v. Container Corp. (1985) | نقض قرارداد و کاهش بهرهوری ناشی از خطاها و تغییرات مکرر طراحی | صدها دستور تغییر صادر شد ولی بهصورت مکتوب نبودند |
| State ex rel. Dept. of Transp. v. Guy F. Atkinson Co. (1986) | تغییرات تدریجی و پراکنده، کل عملیات پروژه را تحتتأثیر قرار داد | بهدلیل عدم امکان ارائه مستندات کافی، از روش «رأی هیئت منصفه» استفاده شد |
| David J. Tiernay (1988) | کاهش بهرهوری ناشی از دستورات متعدد تغییر | روش «رأی هیئت منصفه» بهدلیل نبود مستندات دقیق بهکار گرفته شد |
| Charles G. Williams Constr., Inc. (1989) | جبران هزینههای آثار تجمعی پذیرفته شد | ۲۶ دستور تغییر بهدلیل نقشهها و مشخصات ناقص صادر شده بود |
| Atlas Constr. Co., Inc. (1990) | آثار تجمعی به رسمیت شناخته شد. کاهش بهرهوری ناشی از تغییرات متعدد | هزینههای اضافی برای بهروزرسانی برنامه زمانبندی CPM و دفتر کارگاه نیز پذیرفته شد |
| Clark Concrete Contractors, Inc. v. GSA (1999) | خسارت بابت افزایش هزینههای نیروی کار ناشی از کاهش بهرهوری، کار اضافی و اضافهکاری پرداخت شد | طراحی در طول اجرای پروژه در حال تغییر بود |
| The Clark Construction Group, Inc. (2000) | کاهش بهرهوری غیرقابل انکار بهدلیل تغییر توالی ساخت و شرایط جوی مرطوب | تغییر توالی از افقی به عمودی، تأخیر در پاسخ به RFIs، و تضادهای طراحی |
| The Appeal of P. J. Dick, Inc. (2001) | کاهش بهرهوری در سیمکشیهای الکتریکی بهدلیل ایرادات طراحی و تسریع ضمنی (constructive acceleration) | تحلیل «سنجش بهرهوری محلی» (Measured Mile) برای کار مشابه در مدار تغذیهای پذیرفته شد |
| Amelco Electric v. City of Thousand Oaks (2002) | نقض قرارداد؛ با اینحال تعداد زیاد تغییرات به ترک قرارداد پروژه منجر نشد | پیمانکار نتوانست تفکیکی بین عوامل ناکارآمدی ناشی از خود، کارفرما یا مدیر ساخت ارائه دهد |
| Bell BCI Co. v. United States (2008) | وجود مبنای منطقی برای ادعای آثار تجمعی | افزایش ۳۴٪ در مبلغ قرارداد بهدلیل ۲۰۶ اصلاحیه قراردادی؛ ۷۳۰ دستور کار اضافی؛ افزایش ۷۰٪ در مدت زمان پروژه |
لازم به ذکر است در جداول فوق، هیچکدام از دلایل رد یا تایید دادخواستها در محاکم قضایی از نظر دکترکلیم الزاما کاملا درست یا غلط نیستند و رای صادره نظر تیم قضاوت پروندههای مشخص شده میباشد.
مرجع دریافت آرای صادره:
DOI: 10.1061/(ASCE)CO.1943-7862.0000193
